Segurtasun industrialaren erronkak eta prespektibak: Erabakiak, ikaskuntzak eta segurtasunaren kudeaketa lehen lerroan

2026ko uztailaren 15eko prestakuntza-zikloari amaiera emateko, Miramar Jauregian jardunaldiaren saio aberasgarrienetako bat egin zen: “Istripu kimikoak eta segurtasun industriala: jakin beharko genukeena” udako ikastaroaren amaierako “Seveso desde dentro” izeneko mahai-ingurua.

Espazio horretan eztabaida irekia eta filtro gabekoa egin zuten erakundeetako arautzaileak, kimika-instalazioetako segurtasun-zuzendarien eta larrialdiei erantzuteko zerbitzuen artean. Saio horren balantzeak aukera eman zuen egiaztatzeko industria-segurtasuna ez dela lege-kodeetan islatutako argazki estatikoa, baizik eta organismo bizia, egunero negoziatu behar duena konplexutasun operatiboarekin, presio ekonomikoarekin eta bilakaera teknologikoarekin.

Saioa AVEQ-KIMIKAko idazkari nagusi Luis Blanco Urgoitik moderatu zuen, eta Seveso araudiaren aplikazio praktikoari buruzko ikuspegi ezberdinak bildu zituen: industriarena, kontrol-erakundeena eta Administrazioarena. Eztabaidak funtsezko gai bat mahai gainean jartzea ahalbidetu zuen: Zer gertatzen da benetan segurtasun-prozedurak eta -sistemak paperetik instalazio baten errealitatera eramaten direnean?

Seveso segurtasuna sistema bizia da

Segurtasun-txosten batek une jakin batean planta baten baldintzak deskribatu dezake, baina industria-instalazioak eboluzionatzen ari dira. Taldeak, prozesuak, eragiketa-baldintzak eta horietan lan egiten duten pertsonke aldatzen doaz.

Horregatik, segurtasunaren kudeaketa aktibo bat mantendu behar da, HAZOP analisiak, aldaketaren kudeaketa, prestakuntza, mantentzea eta esperientziaren itzulera bezalako tresnen bidez.

HAZOPen kasuan, hain zuzen ere, prozesu baten aurreikusitako funtzionamenduarekiko desbideratze posibleak aztertzea da haien erabilgarritasuna. Horretarako, profil desberdinak bildu behar dira — ekoizpena, ingeniaritza, mantentze-lanak, segurtasuna eta ingurumena —, desbideratze bat istripu bihur ez dadin oztopo nahikoak daudela egiaztatu behar da.

Segurtasuna, beraz, ez da amaitzen prozedura idaztean. Eguneroko jardueretan parte hartu behar da. 

Gobernantza eta lankidetza publiko-pribatua: Administrazioaren zeregina

Joana Egiluz Ibarguenek, Eusko Jaurlaritzako Babes Zibileko sailburuordeak, azaldu zuen ardatz nagusietako bat; Seveso establezimenduen gobernantzaren eta gainbegiratze autonomoaren inguruan izan zen. Nabarmendu zuenez, administrazioak ez zuela zigor- edo ikuskapen-rola soilik betetzen, laguntza teknikoko eta eskakizun zorrotzeko eginkizunak baizik; segurtasun-txostenak izapidetzeak, barne-larrialdietarako planak baliozkotzeak eta Kanpoko Larrialdietarako Planekin sinkronizatzeak etengabeko elkarrizketa tekniko gardena eskatzen duten operadore pribatuen eta babes zibileko erakunde publikoen artean.

Eztabaidan zehar, planak eguneratuta mantentzeko erronka jarri zen mahai gainean, ekoizpen-prozesuetan aldaketak gertatzen direnean, biltegiratze-ahalmena handitzen denean edo industria-perimetroetan hirigintza-aldaketak gertatzen direnean. Horrek agerian uzten du burokrazia administratiboak berrikuntza instalazio teknologikoaren erritmo berean ibili behar duela. 

Industriaren ikuspegia eta prebentzio-kulturaren kudeaketa

Industria-sektoreko ordezkariek lubaki operatiboaren ikuspegia eman zuten, Seveso Zuzentaraua betetzeak etengabeko inbertsioak eskatzen dituela puntako teknologian (infragorrien bidezko ihesak goiz detektatzeko sistemak, eragintza ultralasterreko etete automatikoko balbulak, perimetroari eusteko sistema aurreratuak) eta, batez ere, giza faktorearen prestakuntzan eta kontzientziazioan,adierazi zuten.

Kimika-instalazio baten segurtasun-kultura ez dela apaletan artxibatutako eskuliburuen bidez eraikitzen azpimarratu zen, baizik eta murgiltze-simulakroen, auditoria gurutzatuen eta barne-komunikazioko kanal irekien bidez, non edozein langilek, bere maila gorabehera, ahalmena eta betebeharra duen prozesu bat gelditzeko anomalia-susmo txikienaren aurrean.

Larrialdiak martxan: lurreko koordinazioa

Larrialdietako agintarien ikuspegien eztabaida triangelua bat osatu zuen, erantzun-denboren garrantzi kritikoa eta komunikazio-sistemen elkarreragingarritasuna azpimarratuz. Balizko istripu handiago baten aurrean, lehen minutuak erabakigarriak dira. Mahai-inguruak aztertu zuen nola fabrikako barneko esku-hartze taldeen eta suteak itzaltzeko eta salbamenduko zerbitzu publikoen arteko agertoki konplexuen simulazio bateratuak akats-marjinak nabarmen murrizten dituen eta muturreko presiopean erabakiak hartzea optimizatzen duen.

Era berean, aro digitalean komunikabideei eta herritarrei zuzendutako krisi-komunikazioaren erronkari heldu zitzaion; izan ere, sare sozialetako desinformazioak eta buloek justifikaziorik gabeko gizarte-alarmak sor ditzakete, larrialdi-zerbitzuek tokian bertan egiten dituzten benetako lanak oztopatuko dituztenak. 

Ondorioa: Etengabe aldatzen ari den eredua

«Seveso barrutik» mahai-inguruaren balantzeak erakutsi zuen Euskadik segurtasun industrialeko ekosistema oso heldua, kolaboratiboa eta zorrotza duela. Hala ere, adituen adostasun orokorrak autokonplazentzian ez erortzeko beharra azpimarratu zuen: trantsizio energetikoak, lehengai deskarbonizatu berriak sartzeak eta klima-aldaketaren erronkek Seveso araudiak eta autobabeserako planek malgutasunez, arintasunez eta, beste ezeren gainetik, gizartearekiko erabateko gardentasunez eboluzionatzen jarraitzea eskatuko dute.